Ninh Bình không chỉ là một điểm du lịch. Nơi đây từng là kinh đô, từng là trung tâm quyền lực, từng chứng kiến những quyết định làm thay đổi vận mệnh dân tộc. Và tôi bắt đầu hành trình tìm lại lịch sử quê hương mình từ chính những nơi ấy. 

Núi Mã Yên

Đinh Tiên Hoàng chọn Hoa Lư làm kinh đô không chỉ vì thế núi sông hiểm yếu, mà còn vì đây là nơi ông có thể giữ được độc lập non trẻ vừa giành lại. Sau khi dẹp loạn mười hai sứ quân, ông lập nên nước Đại Cồ Việt, xưng Hoàng đế, khẳng định chủ quyền một quốc gia độc lập sau hơn một nghìn năm bị đô hộ. Một kinh đô không phô trương, không mở rộng ra đồng bằng, mà thu mình giữa núi non. Đó là tư duy của một người hiểu rằng giữ nước, ở thời điểm ấy, quan trọng hơn mở nước.

Núi Mã Yên cũng là nơi an nghỉ của vua Đinh. Lăng mộ đặt ở vị trí cao, nhìn xuống toàn bộ vùng Hoa Lư, như thể ông vẫn đang dõi theo mảnh đất mình từng dựng nên triều đại. Không cần bia lớn, không cần lời ca tụng, sự im lặng ở đó đã đủ để khiến người đứng trước phải chậm lại. 

Sau biến cố triều Đinh, lịch sử Hoa Lư bước sang một chương mới với Lê Đại Hành. Nếu vua Đinh là người đặt nền móng, thì vua Lê là người giữ cho nền móng ấy không sụp đổ.

Trong bối cảnh đất nước non trẻ, thù trong giặc ngoài bủa vây, Lê Đại Hành vừa ổn định triều chính, vừa trực tiếp cầm quân chống Tống, bảo vệ nền độc lập vừa mới được xác lập. Hoa Lư, dưới thời vua Lê, tiếp tục là trung tâm quyền lực, là nơi phát ra những quyết định sống còn của quốc gia.